Kan History zawng a thlir chuan , Mizo te hian tun hma atang
in chhiah hi chu kan pe reng thin, kan Lal te hnenah. Kan rinna zawng a thlir
chuan Bibul ah khan Josepha khan Aigupa lal hnenah khan tam lo tla tur in peih
nan chhiah 1/5 an thawhchhuah kha Pharaoh a pe tur in a ti a nih kha (Gen
47:24)
Mizoram ah hi chuan Direct tax (eg -Income tax) pe lo in, Indirect tax (eg: Sales tax,VAT) kan pe mek a ni. Mizoram ah Income tax kan pe
lo hi kan vannei khawp mai, kan tribal avang in income tax hi kan la pe
lo. Kan CM- Lalthanhawla sawi dan phei
chuan tunah hian 5% kan state sum hman chauh hi kan tax ina cover pha a ni,
Mizoram hi Central atang in tanpuina kan dawng hi kan vannei tak zet a ni,
mahse hma zawn zel tur chuan tax kan la lak tam a, sum lam ah pawh kan hman dan
leh kan khawl dan ah kan fimkhur a ngai dawn a ni.
Mizo te tan Income tax tangkai na tur-
1.
Financial
planning tan- Tax hi keini financial planning na chang hre lo tan chuan,
tangkai tak a ni, Income tax hian slab theuh a nei a, kum 1 a kan sum lak luh
zat a zir in, a then hlawh tlem deuh in tax an pe lo a, a then hlawh hnem deuh
te chu 20% thleng te pawh in tax an lak sak, mahse Income tax a tan hian Rs 1
thleng exemption an pe a ni, He exemption hmu tur hian Rs 1 vel ang tal kan sum
lakluh atang khan kan khawl a ngai a ni, hei hi mi tam tak tan chuan a tangkai,
Investment pawimawh tak tak Life Insurance, Medical Insurance , Mutual fund and
In sak na sum hman te hi a exempt a ni, heng saving thenkhat hian kan hun lo
kal zel tur kan hriat loh avang in, tlakchhiat hun, dam loh leh chhiat tawh hun
ah te kan hmang tangkai thei dawn a ni. Tax kan pek hreh avang in, keimahni leh
kan chhungkua tangkai pui theih na tur Financial planning hi chhungkua leh
mimal ah kan ngaih pawimawh phah thei a ni.
Entir nan Chhungkua pakhat ah, chhungkua pa
ber sorkar hnathawk lo cancer in lo dam lo ta se, health insurance a lo lei a
nih chuan, Dam dawi in awm man zawng zawng kha an chawi a ngai ta lo phawt a,
chu ta zui ah, a vanduai a, a lo boral a nih chuan, Life insurance nuai engemaw
zat a chhung te a tel lo a an lo in din ve theih na tur a lo ro chun thei dawn
a ni, a bengvar a, In te a lo sa emaw stock lam ah te leh investment dang te a
lo siam a nih chuan, a nupui leh fanau te rethei lutuk leh harsa lutuk lo in a
boral san thei ang.
2.
Corruption
do nan- Sum dik tak a la lut lo te tan, entir nan an Income (hlawh) emaw an
business income nen a in mil lo a awm a nih chuan, a eiru te kha Income tax
evasion dan hmang in eiru te kha chhui
theih an ni ang a, hrem an ni tawh dawn a ni. Tunah erawh chuan income duh zat
zat bank ah kan dah lut a, mahse Income neih na sawi a ngai lo, Mizoram a
chiahpuam lar tak te pawh kha Income tax chu awm se, khatiang dik lo tak tak a
sum Bank a dah lut tu te kha man theih an ni ang.
Corruption do kawng ah hian Mizoram a kohran
te pawh hian thawhlawm leh sawma pakhat thawh tu te pawh hi an Income hmuh dan
an zawt vak ngai lo a ang, Kohran te
pawh hian hma la thei se chuan, corruption do kawng ah hian a tangkai hle ang.
3.
Ram
Hmasawn nan- Ram changkang na a tan a pawimawh ruhrel, Kawng siam nan te,
school siam nan te, Kawlpeth siam nan te leh Dam dawi in sak nan te. Tax kan pek dan leh tax kan hman dan hian ram
hmasawn dan kawng thui tak in a khawih. Entir nan India ram hmun tam tak ah te
chuan kan tax pek hi dik tak a hman a ni lo, kan tax kha sorkar milian leh
politician te’n an lo eiru thin, kan ram
mamawh school tha te, kawng tha te leh kawlpetha kan mamawh em em te pawh kan
neih theih loh phah, mahse ram changkang zawk thenkhat, entir nan Norway leh
Sweden ah te te chuan tax an pe sang hle, an hlawh 30-40% a ni deuh tawp,mahse
an tax kha an sorkar te’n ram hmasawn nan dik tak leh tangkai tak in an hmang,
kawng leh kawlpetha tha ringawt ni lo in, lekha zir leh damdawi in awm man
thleng in a thlawn vek a ni. US a an county
(district), eg Fairfax county, Virginia ah te chuan an chhiah hi
district level ah an khawn a, an tax pek tam dan a zir in, an veng kha an chei
tha bawk, engemaw zat chu an Federal
budget ah an chhunglut leh tho, mahse khatiang tax pe tu te tan, tax pek hnu ah
hmalakna an hmuh kha chuan, tax pek zel
pawh an hreh lo hle. Tax hi kan pek a pawimawh rual rual in, kan hman dan
leh kan tangkaipui dan hriat pawh hi a pawimawh hle.
Mizoram tan Income tax a tangkai loh na chhan tur – Mizo te tan Income tax neih hi Central Sorkar hian kan hnufual em avang in lak tul a la ti hrih lo a ang. Hre chiang duh tan, Income Tax website ah a en theih hetah. Income tax pawh lo la reng pawh ni I
la, kan tax pek kha Central ah a kal vek ang, Direct tax a nih ang in. mahse Indirect tax hi chu State sorkar ah a lut, amerawhchu a rethei leh hausa in kan chawi vek, entir nan petrol ah state in tax a la, mahse motor chuan man a to phah, dawr kai te thil zawrh ah VAT a la, kan thil lei a to phah ve bawk.
Mizo te tan Income tax kanpek a la tul lo, Central in min
support tho e, kan tih pawh in, Financial literacy leh Financial planning hi
chu kan ngaih pawimawh a ngai khawp mai. Mizo te hi 90% literacy rate kan ni
chung hian, sum hman dan, personal financial literacy ah hian mawl riau na tam
tak kan nei, en tir nan mi tam tak in, kan income nen a in phu lo, thuamhnaw
leh pheikhawk to tak tak lei te kan in tih hmuh, kan income phu tawk a kan
living standard in siam mil hi a pawimawh hle.
Kan thil lei thenkhat ah pawh hian Thil lei hlutna bo (Asset depreciate)
thei lei kan uar hle, entir nan thenawm
te er vang in Motor lo lei ta la, I motor lei a tan khan thla tan cheng tam tak
petrol thun nan I hmang dawn a ni, motor siam that nan engemaw zat I hmang bawk
ang, chuan kum 4-5 hnu vel ah hralh dawn la, I lei na man khan I hralh thei
tawh kher lovang, Amerawhchu, I motor mamawh vak lo lei ai khan kha sum vek
khan Ram te emaw, Investment dang tha te kha lo ti ta zawk la, kum 4-5 hnu ah
chuan I motor lei ai kha chuan I hlawk ngei ang. A remchang a nih chuan,
financial literacy lam hi la rawn post zel ka tum ang, mahse a tawp nan hei hi
hria theuh I la a tha in ka hria, Hausakna hi hlawh lak tam ringawt a ni lo,
hlawh tam vak la lo pawh in, sum kan hman thiam a, kan invest thiam bawk chuan
kan hausa vek a nih loh pawh in mi pangngai tak in a awm ve theih tih hi I hre
theuh ang u.


Income tax lam I post ta law law…I tranpui na ngai in, thil ka lo zawt lawks che. Taxation officer ka zawh pawhin min chhang thei lo a.
ReplyDeleteI have given 10% income tax since the Tax Deduction at Source from my salary. When I file income tax return, can I get rebate of the entire amount for the amount deducted as income tax (with valid proof that I am a tribal, tribal certificate)
Working area : Mizoram and Nagaland
Salaried drawn from : Tata & Sons, Mumbai